สำหรับคอกาแฟหลายคน การเริ่มต้นเช้าวันใหม่ด้วยกาแฟหอมกรุ่นสักแก้ว ถือเป็นพิธีกรรมศักดิ์สิทธิ์ที่ขาดไม่ได้เลยทีเดียว แต่เคยสังเกตตัวเองไหมว่า ในวันหยุดสุดสัปดาห์ที่เรานอนตื่นสาย หรือวันไหนที่งานยุ่งจัดจนไม่มีเวลาแวะร้านกาแฟ จู่ๆ อาการปวดหัวตึ้บก็มาเยือนอย่างไม่มีปี่มีขลุ่ย บางคนปวดร้าวลามไปถึงเบ้าตา ปวดขมับจนคิดว่าตัวเองเป็นไมเกรนรุนแรงหรือเปล่า?
จริงๆ แล้ว อาการนี้มีชื่อเรียกอย่างเป็นทางการในทางการแพทย์ว่าอาการถอนคาเฟอีน (Caffeine Withdrawal Headache) ซึ่งเกิดขึ้นกับคนนับล้านทั่วโลก
วันนี้ลุงจะมาเจาะลึกกลไกทางวิทยาศาสตร์ที่เข้าใจง่ายสุดๆ จากข้อมูลอินโฟกราฟิกของ Jones’ Salad ว่าทำไมแค่ขาดกาแฟแก้วเดียว ถึงทำให้เรารู้สึกหัวจะระเบิดได้ขนาดนี้ พร้อมวิธีรับมือที่คุณสามารถทำตามได้ทันที
ทำไมกาแฟถึงควบคุมหลอดเลือดในสมองเราได้?
เพื่อให้เห็นภาพชัดเจน เราต้องย้อนกลับไปดูตอนที่เรากำลังเพลิดเพลินกับการดื่มกาแฟในแต่ละวัน ร่างกายของเราจะมีกลไกการทำงานที่เปลี่ยนไปเพราะสารที่ชื่อว่าคาเฟอีน ดังนี้ครับ
- ตอนดื่มกาแฟ (หลอดเลือดหดตัว): โดยปกติแล้ว คาเฟอีนมีฤทธิ์เด่นในการทำให้ ‘หลอดเลือดในสมองหดตัวลง’ เมื่อหลอดเลือดหดตัว เลือดในสมองจึงไหลเวียนช้าลงและเป็นระเบียบมากขึ้น ในช่วงนี้เราจะรู้สึกหัวสมองโล่ง ปลอดโปร่ง มีสมาธิ และไม่มีอาการปวดหัวเลย
- เมื่อจู่ๆ ร่างกายขาดคาเฟอีน (หลอดเลือดขยายตัวฉับพลัน): แต่เมื่อใดที่เราหยุดดื่มกาแฟกะทันหัน หรือที่เรียกกันว่า ‘หักดิบ’ ร่างกายจะเกิดภาวะขาดคาเฟอีนทันที หลอดเลือดในสมองที่เคยโดนบีบไว้ด้วยฤทธิ์ของกาแฟ จะกลับมา ‘ขยายตัวกว้างขึ้นโดยไม่มีอะไรกั้น’
- อาการหัวจะแตก: เมื่อหลอดเลือดขยายตัวอย่างรวดเร็ว ปริมาณเลือดในสมองจะเพิ่มขึ้นอย่างมหาศาล และไหลเวียนปรู๊ดปร๊าดกระแทกผนังหลอดเลือดอย่างรุนแรง แรงดันที่เพิ่มขึ้นนี้เองที่เป็นตัวการส่งสัญญาณความเจ็บปวดไปยังสมอง ทำให้เราเกิดอาการปวดหัวตุ๊บๆ เหมือนหัวจะระเบิดนั่นเอง
อยากลดกาแฟ เลิกอย่างไรไม่ให้ปวดหัวทรมาน?
หลายคนพอเจออาการปวดหัวเล่นงาน ก็มักจะตัดสินใจหักดิบเลิกดื่มไปเลย ซึ่งเป็นวิธีที่ทรมานร่างกายอย่างยิ่ง วิธีป้องกันอาการปวดหัวที่ดีที่สุดคือการค่อยๆ ลด อย่าหักดิบ โดยมีเทคนิคง่ายๆ ดังนี้
- ค่อยๆ ลดปริมาณทีละนิด: หากปกติคุณดื่มกาแฟวันละ 2 แก้ว ลองปรับลดลงเหลือวันละ 1.5 แก้ว แล้วค่อยๆ เหลือ 1 แก้ว โดยปล่อยให้ร่างกายได้ปรับตัวสัปดาห์ละนิด เพื่อให้หลอดเลือดในสมองค่อยๆ คุ้นชินกับระดับคาเฟอีนที่ลดลง
- ผสมกาแฟ Decaf (กาแฟไม่มีคาเฟอีน): ลองใช้วิธีผสมผงกาแฟปกติเข้ากับกาแฟ Decaf ในอัตราส่วนครึ่งต่อครึ่ง วิธีนี้จะช่วยลวงให้สมองคิดว่าได้รับกาแฟในปริมาณเท่าเดิม แต่จริงๆ แล้วปริมาณคาเฟอีนลดลงไปครึ่งหนึ่งแล้ว
- ยืดระยะเวลาในการดื่มออกไป: จากที่เคยดื่มทันทีที่ตื่นนอน ลองเลื่อนเวลาออกไปเป็นช่วงสายๆ หรือบ่ายโมง เพื่อฝึกให้ร่างกายลดความตึงเครียดจากการรอคอยคาเฟอีน
3 วิธีแก้ปวดหัวฉบับเร่งด่วน เมื่อเผลอหักดิบไปแล้ว
ถ้าคุณตื่นมาแล้วปวดหัวตึ้บไปแล้ว และไม่อยากยอมแพ้กลับไปพึ่งกาแฟแก้วใหม่ นี่คือ 3 วิธีธรรมชาติบำบัดที่จะช่วยกู้ชีพคุณได้ทันที
- 1. ประคบน้ำแข็ง/ประคบเย็น: นำเจลประคบเย็นหรือผ้าห่อน้ำแข็งมาประคบบริเวณหน้าผาก ขมับ หรือท้ายทอย ความเย็นจัดจะส่งสัญญาณให้หลอดเลือดที่กำลังขยายตัวบวมเป่งในสมองเกิดการหดตัวลงเฉลับพลัน ซึ่งช่วยลดอาการปวดหัวตุ๊บๆ ได้ดีมาก
- 2. ดื่มน้ำมากๆ ตลอดทั้งวัน: ร่างกายที่ขาดน้ำจะยิ่งทำให้อาการปวดหัวถอนคาเฟอีนรุนแรงขึ้น การจิบน้ำเปล่าอุณหภูมิห้องบ่อยๆ จะช่วยเพิ่มปริมาณน้ำในระบบไหลเวียนโลหิต ลดความข้นหนืดของเลือด และช่วยบรรเทาอาการตึงเครียดของกล้ามเนื้อรอบศีรษะ
- 3. หนีไปนอนพักผ่อน: วิธีที่ดีที่สุดคือการปิดไฟให้มืดสนิท หลีกเลี่ยงเสียงรบกวน แล้วเอนหลังนอนหลับสัก 20-30 นาที การนอนหลับจะช่วยให้ระบบประสาทส่วนกลางผ่อนคลาย และเปิดโอกาสให้หลอดเลือดในสมองได้ปรับสมดุลใหม่อย่างเป็นธรรมชาติ
ประโยชน์อีกด้าน คาเฟอีนคือยาลดปวดชั้นยอด หากใช้ให้เป็น
อ่านมาถึงตรงนี้อย่าเพิ่งเกลียดกาแฟกันนะครับ เพราะวิทยาศาสตร์ได้พิสูจน์แล้วว่า หากเราได้รับคาเฟอีนในปริมาณที่เหมาะสมและพอดี มันจะช่วยลดอาการปวดหัวและปวดไมเกรนได้สูงถึง 40% เลยทีเดียว
นั่นเป็นเหตุผลที่ว่าทำไมยารักษาอาการปวดศีรษะไมเกรนหลายชนิดในปัจจุบัน จึงมักจะมีส่วนผสมของคาเฟอีนร่วมอยู่ด้วยเสมอ เพราะฤทธิ์ในการช่วยหดหลอดเลือดของมันนั่นเอง ดังนั้น กาแฟไม่ใช่ศัตรูตัวร้าย แต่เป็นมิตรแท้ที่ต้องคบหาอย่างมีระยะห่างที่พอดี
หวังว่าบทความนี้จะช่วยให้คอกาแฟเข้าใจร่างกายตัวเองมากขึ้นนะครับ ครั้งต่อไปถ้าจะลดกาแฟ อย่าลืมค่อยๆ ลดทีละนิด และพกน้ำเปล่าไว้ใกล้ตัวเสมอ เพื่อสุขภาพสมองที่แฮปปี้และหัวที่โล่งสบายในทุกๆ วันครับ