แต่บอกเลยว่าคุณคิดผิด เพราะที่จริงแล้ว รากศัพท์ทางการแพทย์เหล่านี้มีเบื้องหลังที่พิลึก น่ารัก และเต็มไปด้วยจินตนาการของคนโบราณที่เราคาดไม่ถึง วันนี้ลุงจะพาไปเจาะลึก 4 ศัพท์แพทย์สุดแปลก ที่จะทำให้คุณต้องร้องว้าว และมองคำเหล่านี้เปลี่ยนไปตลอดกาล

1. Cancer (มะเร็ง): ทำไมโรคร้ายถึงกลายเป็น “ปู”?

เมื่อพูดถึงโรคมะเร็ง (Cancer) ทุกคนคงรู้สึกกลัวและนึกถึงโรคร้ายแรงที่รักษายาก แต่รู้ป่าวว่าในภาษากรีกโบราณ คำว่า Cancer มีรากศัพท์มาจากคำว่า CARCINOS ซึ่งแปลตรงตัวว่า ปู (Crab) สัตว์ทะเลที่มีก้ามหนีบ งับ ๆ นั่นเอง

สาเหตุที่คนโบราณ (โดยเฉพาะบิดาแห่งการแพทย์อย่างฮิปโปเครตีส) เปรียบเทียบโรคมะเร็งกับปูนั้น เพราะแพทย์ยุคโบราณสังเกตเห็นว่าก้อนเนื้อร้ายของมะเร็งบางชนิด จะมีเส้นเลือดฝอยแผ่ขยายออกมารอบ ๆ ดูเหมือนขาปูที่กำลังกางออก

ดังนั้นคำว่าปูก็เลยถูกเอามาใช้เรียกเนื้อร้ายนี้ และกลายมาเป็นคำว่า Cancer ที่เราใช้กันในปัจจุบัน

2. Vaccine (วัคซีน): ฮีโร่ที่มีต้นกำเนิดจาก “แม่วัว”

ช่วงไม่กี่ปีมานี้ คำว่าวัคซีน (Vaccine) แทบจะเป็นคำที่เราได้ยินทุกวัน แต่รู้ไหมว่ายาป้องกันโรคนี้ มีรากศัพท์มาจากภาษาละตินคำว่า VACCA ซึ่งแปลว่า วัว (Cow)

เรื่องนี้เกิดขึ้นในยุคที่โรคฝีดาษระบาดหนัก คร่าชีวิตผู้คนไปมหาศาล เอ็ดเวิร์ด เจนเนอร์ (Edward Jenner) แพทย์ชาวอังกฤษ สังเกตว่าพวกผู้หญิงรีดนมวัวที่เคยติดเชื้อฝีดาษวัว (Cowpox) ซึ่งเป็นโรคที่ไม่รุนแรงในคน พวกเธอไม่มีใครเคยติดโรคฝีดาษที่กำลังระบาดเลย

เขาเลยทดลองนำหนองจากแผลฝีดาษวัวมาฉีดให้กับคน เพื่อกระตุ้นให้ร่างกายคนสร้างภูมิคุ้มกัน ปรากฏว่ามันสามารถป้องกันโรคฝีดาษในมนุษย์ได้จริง

เพื่อเป็นเกียรติแก่แม่วัวตัวให้นมบุตร ที่ช่วยชีวิตมนุษยชาติเอาไว้ คำว่า Vaccine ที่มีรากศัพท์มาจากคำว่าวัว จึงถูกนำมาใช้เรียกสารกระตุ้นภูมิคุ้มกันตั้งแต่นั้นเป็นต้นมา

3. Bacteria (แบคทีเรีย): จุลชีพจิ๋วที่เคยหน้าตาเหมือน “ไม้เท้า”

ทุกวันนี้เรารู้จักแบคทีเรีย (Bacteria) ในฐานะสิ่งมีชีวิตเซลล์เดียวขนาดเล็กจิ๋ว ที่มีหลากหลายรูปร่าง ทั้งทรงกลม ทรงเกลียว และทรงแท่ง ว่าแต่… ทำไมมันถึงได้ชื่อนี้มาล่ะ?

คำว่าแบคทีเรียมาจากภาษากรีกโบราณคำว่า BAKTERIA แปลว่า แท่งไม้เล็ก ๆ หรือไม้เท้า (Small Staff/Stick)

ในยุคที่มีคนประดิษฐ์กล้องจุลทรรศน์ขึ้นมาใช้แรก ๆ นักวิทยาศาสตร์ได้ส่องเห็นสิ่งมีชีวิตขนาดเล็กที่ขยับเขยื้อนได้ และสายพันธุ์แรก ๆ ที่พวกเขาเห็น มีรูปร่างยาว ๆ แบน ๆ คล้ายแท่งไม้สั้น ๆ พวกเขาเลยเรียกมันง่าย ๆ ตามที่เห็นว่าเจ้าแท่งไม้จิ๋ว

แม้ตอนนี้วิทยาศาสตร์จะก้าวหน้า จนเรารู้ว่าแบคทีเรียมีรูปร่างแปลก ๆ อื่น ๆ อีกมากมาย เช่น ทรงกลม (Coccus) หรือทรงเกลียว (Spirillum) แต่เราก็ยังใช้ชื่อเดิมที่ตั้งตามหน้าตาไม้เท้าของมันอยู่ดี

4. Muscle (กล้ามเนื้อ): มี “หนู” วิ่งอยู่ใต้ผิวเรา

ลุงขอปิดท้ายด้วยคำว่ากล้ามเนื้อ (Muscle) ที่สายฟิตเนสชื่นชอบ คำนี้มาจากภาษาละตินคำว่า MUSCULUS ซึ่งแปลว่า หนูตัวเล็ก ๆ (Little Mouse) มาจากคำว่า Mus ที่แปลว่าหนู ผสมกับส่วนขยายห้อยท้ายที่ทำให้ดูตัวเล็กลง

เอ้า แล้วมองยังไงให้เป็นหนู? ลองนึกภาพตามชาวโรมันโบราณดู เวลาที่เราเบ่งกล้ามเนื้อแขน (Biceps) กล้ามตรงนั้นจะนูนขึ้นมาเป็นก้อน และเคลื่อนที่วับ ๆ แวม ๆ อยู่ใต้ผิวหนัง

ชาวโรมันเลยมองว่า การขยับของมัดกล้ามเนื้อดูคล้ายกับมีหนูตัวเล็ก ๆ กำลังวิ่งเล่นซุกซนอยู่ใต้ผิวหนังของเรา จนกลายมาเป็นคำว่า Muscle ที่หมายถึงมัดกล้ามเนื้อ

เห็นไหมว่า ศัพท์วิทยาศาสตร์และการแพทย์ที่ฟังดูเข้าใจยากในปัจจุบัน ที่จริงแล้วเริ่มต้นมาจากการเปรียบเปรย และจินตนาการที่อิงกับธรรมชาติรอบตัวของคนโบราณ การได้รู้ที่มาของศัพท์เหล่านี้ ทำให้เราเห็นถึงมุมมองอันสร้างสรรค์ของมนุษยชาติในอดีต

The post เบื้องหลังศัพท์แพทย์สุดพิลึก ใครจะคิดว่าวัคซีนมาจากแม่วัว และกล้ามเนื้อคือหนูวิ่งใต้ผิวหนัง first appeared on Jones' Salad Thailand.